Op verzoek van Onafhankelijk Delft een verslag

‘Er is gelukkig gehoor gegeven aan de oproep van Onafhankelijk Delft om tenminste naar buiten te treden met notulen of een verslaglegging van de besloten avond met NTA.

Het verslag van deze samenkomst is daarmee openbaar.

Het verslag:
Openbaar verslag van de vertrouwelijke bijeenkomst met NTA over de krachtenveldanalyse
donderdag 17 februari 2022, 19.30 uur

Aanwezigen
raadsleden: Jaff, Van Vliet (Groen Links), De Boer, (STIP), Oderwald (D66), Timmermans (OD) Labots, Van Rijn (VVD), Van Woudenberg (CDA), Den Hollander (PvdA), Alkema (ChristenUnie), De Wit (Hart voor Delft)
college: burgemeester Van Bijsterveldt

Opening en inleiding

De burgemeester opent het overleg en heet de aanwezige medewerkers van NTA welkom.
Zoals toegezegd in de commissie EFB van 25 november 2021 is door de burgemeester dit vertrouwelijk overleg met NTA georganiseerd. Afgelopen week zijn diverse openbaar gemaakte stukken in het kader van een WOB-verzoek van NRC gedeeld met de raad en heeft de burgemeester per brief een toelichting gegeven. Op de niet openbaar gemaakte onderdelen uit de juridische toets van NTA rust geheimhouding op grond van artikel 25 lid 3 van de Gemeentewet.

De aanwezigen spreken af dat van dit vertrouwelijk overleg met NTA een verslag zal worden opgesteld voor die delen waarvan dat mogelijk is. Dit verslag zal in het kader van zoveel mogelijk transparantie van bestuur op RIS gepubliceerd worden. De aanwezige raads- en commissieleden kunnen dit verslag naar eigen bevinden gebruiken.
De burgemeester gaat in op het WOB-verzoek en licht deze op onderdelen nader toe. Bij het toetsen van het WOB-verzoek is zoveel als mogelijk openbaar gemaakt. Er is gestreefd naar zoveel mogelijk transparantie om de media, raad en samenleving zo transparant mogelijk inzage te geven in het verloop van dit dossier.
De burgemeester stelt voor dat de medewerkers van NTA een presentatie geven, waarna per fractie vragen kunnen worden gesteld en beantwoord.

Presentatie NTA

NTA-medewerkers geven aan dat het bureau een specialistisch onderzoeks- en adviesbureau is, gespecialiseerd in radicalisering en extremisme. Het bureau is actief voor diverse organisaties.

Aanleiding krachtenveldanalyse
De aanleiding voor het uitvoeren van een krachtenveldanalyse verschilt per gemeente. De gehanteerde onderzoeksopzet verschilt daarmee ook per gemeente. Een krachtenveldanalyse betreft praktijkonderzoek en is een moment opname van het moment waarop het onderzoek is uitgevoerd.
Vanaf 2012 waren er in Delft veel uitreizigers naar Irak en Syrië en in 2017 waren er opnieuw signalen van radicalisering. Daarom ontstond de behoefte aan inzicht in hoe het krachtenveld van de islamitische infrastructuur er uit zag met daarbij behorende kwetsbaarheden en weerbaarheden.
Tijdens het onderzoek zijn bestaande netwerken in kaart gebracht en is onderzoek gedaan naar nieuwe netwerken, die nog niet bekend waren.
Doel van de krachtenveldanalyse was om de informatiepositie van gemeente Delft waar nodig te verbeteren en om op basis daarvan beleid vorm te geven en te implementeren.

Methodiek
NTA heeft een kwalitatief onderzoek uitgevoerd in de periode van zomer 2017 tot begin 2018. Delft is anders dan andere gemeenten en daarom is ook voor een andere onderzoeksmethodiek gekozen. In dit geval betrof het een open bronnenonderzoek, aangevuld met interviews. Daarnaast is gecontroleerd of organisaties ook feitelijk gevestigd waren op de door hun vermelde locaties (bijv. vermelding op een eigen website).
Eerst heeft NTA gebruik gemaakt van open bronnenonderzoek. Dat betreft bureauonderzoek via open bronnen (bijvoorbeeld openbaar toegankelijke social media, krantenberichten, Kamer van Koophandelregister), literatuur en openbare overheidsrapporten.
Deze informatie is aangevuld met interviews met sleutel respondenten. Dit zijn mensen met specifieke kennis van het veld. Deze personen gaven dan weer andere personen door die wellicht bereid waren tot het geven van een interviews. Door dit steeds uit te breiden, ontstond er een netwerk van respondenten. De respondenten bepaalden steeds zelf waar het interview plaats vond. Aan de respondenten is anonimiteit beloofd, iets wat wel vaker gebeurt bij dergelijke onderzoeken.
Alle geïnterviewden waren ervan op de hoogte dat onderzoek werd gedaan en waarvoor. Zij hebben toestemming gegeven voor een interview. Het feit dat onderzoek werd gedaan is niet breed gedeeld of publiekelijk aangekondigd. Informele organisaties/netwerken zouden bij publiekelijke aankondiging kunnen anticiperen op het onderzoek, wat de onderzoeksbevindingen zou kunnen beïnvloeden. Daarom heet het een non-informed onderzoek.

NTA-medewerkers benadrukken dat geen sprake is geweest van heimelijk onderzoek. De onderzoekers hebben altijd onder eigen identiteit onderzoek uitgevoerd. Er zijn geen personen gevolgd en evenmin is er gebruik gemaakt van technische hulpmiddelen, zoals camera’s. Er hebben geen bezoeken aan moskeeën of andere niet openbare plekken in Delft plaatsgevonden. De bevindingen uit de interviews zijn middels triangulatie afgewogen met de verkregen informatie uit het open bronnenonderzoek. Door gebruik te maken van verschillende manieren van onderzoek verbetert de betrouwbaarheid van de gegevens.

Vragenronde fracties

Na de presentatie hebben de aanwezige raads- en commissieleden vragen gesteld.
De vragen zijn vervolgens beantwoord door NTA en de burgemeester. Gestelde vragen hadden betrekking op:

1. De gehanteerde onderzoeksmethodiek
Wanneer stopt een onderzoek? En waarom werken respondenten mee?
Een onderzoek als dit blijft een momentopname waarbij je met de middelen die je hebt onderzoek doet. Soms stop je terwijl je nog eindeloos door kan gaan.
Er was bereidheid om mee te doen. Wat hier speelde was de pijn in de gemeenschap zelf. Mensen wilden laten zien dat ze het goed deden. Van interviews werd verslag gemaakt, de respondenten hadden zo controle op de inhoud.

Participerende observatie zonder toestemming van de onderzochten, mag alleen in openbare ruimtes. Hoe kan de raad nu controleren of dat in Delft niet heeft plaatsgevonden? Een buurthuis lijkt een openbare ruimte dus mensen kunnen denken dat daar dan iemand is geweest voor onderzoek.
NTA geeft aan dat, als dit zou hebben plaatsgevonden, dit dan in het rapport zou hebben gestaan. Daarin staat de verantwoording van de verzamelde data. De opdrachtgever kan dat zien. Participerende observatie in gebouwen heeft in Delft niet plaatsgevonden.

2. Wettelijke kaders bij de onderzoeksuitvoering
Waar ligt de scheidslijn tussen NTA of de AIVD of rijksinlichtingendienst?
NTA doet alleen onderzoek na verkrijging van een opdracht en is daarbij gebonden aan strikte regels. Daarbij is er continu een toetsing van de methodiek in relatie tot het te bereiken doel. Het gaat dan onder andere om vragen of de onderzoeksmethodiek proportioneel en subsidiair is. NTA doet niet aan opsporing zoals de politie, of aan het vergaren van inlichtingen in het kader van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) zoals de AIVD.

3. Het advies van NTA met betrekking tot het wel of niet bewaren van gegevens.
Waarom zijn alle gegevens van de respondenten inclusief conceptrapport gewist?
Aan de respondenten is anonimiteit beloofd. Dat betekent ook dat gegevens niet herleidbaar moeten zijn naar de geïnterviewden. NTA heeft als beleid om na 1 jaar alle persoonsgegevens te wissen.

Op welke wijze kan aangetoond worden dat die mensen toestemming hebben gegeven?
Er is mondeling toestemming gegeven door de respondenten aan de onderzoekers van NTA, ook dat is gebruikelijk bij dergelijk onderzoek.
Na oplevering van het definitieve rapport is het conceptrapport indertijd door NTA gewist, omdat gegevens anders dubbel zouden worden opgeslagen. Dit wordt door NTA standaard aangeraden aan opdrachtgevers. De gemeente heeft hierin vanzelfsprekend een eigen verantwoordelijkheid. De wet is niet dwingend qua termijnen. Ook de gemeente heeft het conceptrapport (nadat het definitieve rapport nogmaals was ontvangen) vernietigd zodat gegevens niet dubbel bewaard zijn.

4. De controleerbaarheid van de onderzoeksuitvoering vanuit de raad in relatie tot de met respondenten.
Waarom is gekozen om het rapport niet met de raad te delen? Nu kan raad niet controleren. En hoe kan de raad controleren of er inderdaad geen heimelijk onderzoek heeft plaatsgevonden nu de raad het rapport niet heeft? Nu zijn er veel vraagtekens met alle gevolgen van dien, terwijl het vrijgeven van het rapport juist heel veel kan ophelderen zowel voor de raad als voor mensen in de stad.

De opdrachtgever controleert NTA op basis van de opgehaalde data en bevindingen zoals dat gebruikelijk is bij onderzoeken. Het niet kunnen controleren door een derde, zoals de raad, is inherent aan dit soort onderzoek. Intern zijn bij onderzoeksbureaus zoals NTA processen ingericht om de validatie van data te waarborgen.
Het definitieve rapport is opgesteld na enkele tekstuele wijzigingen. Daarna zijn de conceptversies vernietigd, inclusief de gegevens van de respondenten. Qua bewaren persoonsgegevens moet je zo min mogelijk data opslaan in het kader van het wettelijke voorschrift van dataminimalisatie.

5. Gemaakte afspraken over met wie de bevindingen van het onderzoek wel en niet gedeeld zou worden

Waarom is het rapport niet met de raad of andere instanties zoals de NCTV (=Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid) gedeeld? En waarom kan het niet alsnog met de raad gedeeld worden? Wat kan er wel gedeeld worden?

Destijds is afgesproken dat de gegevens en het rapport alleen met de opdrachtgever gedeeld zouden worden, ter voorbereiding van mogelijk nieuw lokaal beleid. NCTV heeft dergelijke informatie niet nodig om hun werk te kunnen doen.

Het rapport was bedoeld voor beleidsvorming en is daarvoor ook gebruikt destijds. Daarom is het ook intern zeer beperkt beschikbaar gesteld. Als je dat wel zou willen, dan moeten de voorwaarden voorafgaand aan het onderzoek ook anders zijn en dat weeg je dan vooraf af.

6. De impact op de Delftse gemeenschappen en respondenten
Er is inmiddels een aantal maanden verstreken. Hoe is de impact op de Delftse gemeenschappen nu? In hoeverre is de diepgang bekend bij de organisaties?

De kwestie wordt door verschillende organisaties verschillend opgepakt. Sommige sluiten het hoofdstuk graag af, anderen vinden het moeilijk genoegen te nemen met het feit dat het rapport geheim blijft. De burgemeester heeft diverse gesprekken gevoerd met Delftse gemeenschappen. In gesprek blijven met elkaar en toelichten wat wel en niet is gebeurd, blijft belangrijk.

7. Hoe het vertrouwen met de Delftse gemeenschappen hersteld kan worden

Hoe kunnen we het vertrouwen herstellen?

We blijven als gemeente, in het bijzonder ook de burgemeester, in overleg met alle betrokkenen. De burgemeester zal steeds, waar gewenst, de gemeenschappen bezoeken en het gesprek aan gaan.